Virgin Ethiopia Digital Media

  ዳዊት ፀሐይ የአፄ ፋሲል ቤተ መንግስት በሰሜን ኢትዮጵያ በጎንደር ከተማ ይገኛል።  ፋሲል ግቢ በመባል የሚታወቅ ሲሆን የዩኔስኮ የዓለም ቅርስ ነው።  የቤተ መንግሥቱ ቅጥር ግቢ በ17ኛው ክፍለ ዘመን በአፄ ፋሲል እና በተተኪዎቹ ተገንብቶ እስከ 19ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ድረስ የነገሥታት መኖሪያ ሆኖ አገልግሏል።  የቤተ መንግሥቱ ግቢ ዋና ቤተ መንግሥትን፣ የግብዣ አዳራሽን፣ ቤተ መጻሕፍትን፣ ቤተ ክርስቲያንን እና ሌሎች በርካታ ሕንፃዎችን  ያቀፈ ነው።  ሕንፃዎቹ ከድንጋይ የተሠሩ እና ውስብስብ በሆኑ ቅርጻ ቅርጾች እና ስዕሎች ያጌጡ ናቸው.  በዚህ ዘመን የነገሥታቱና የወታደሮቹ አኗኗር ዛሬ ከለመድነው ፈጽሞ የተለየ ነበር።  ነገሥታቱ በቅንጦት ይኖሩ ነበር፣ በሀብትና በብልጽግና ተከበው።    በሌላ በኩል ወታደሮቹ የበለጠ አስቸጋሪ የአኗኗር ዘይቤ ይመሩ ነበር።  መንግሥቱን ከወራሪ የመከላከል እና በመንግሥቱ ውስጥ ያለውን ሥርዓት የማስከበር ኃላፊነት ነበረባቸው። ጥብቅ ዲሲፕሊን እና ስልጠና ይሰጣቸው ነበር።  የአኗኗር ዘይቤያቸው የተለያየ ቢሆንም፣ ነገሥታቱም ሆኑ ወታደሮች የመንግሥቱን መረጋጋትና ብልጽግና ለማስጠበቅ ከፍተኛ ሚና ተጫውተዋል።  የአፄ ፋሲል ቤተ መንግስት ውጤታቸውና ትሩፋታቸው ማሳያ ነው።

  ዳዊት ፀሐይ ሌላው የአርሲ ኢትዮጵያ መስህብ የሆነው የኤል ሶድ እሳተ ገሞራ ሃይቅ ነው።  ሃይቁ በክልሉ ጉጂ ዞን የሚገኝ ሲሆን ለቱሪስቶችም ሆነ ለአካባቢው ነዋሪዎች ተወዳጅ መዳረሻ ነው። የሃይቁ ልዩ የሆነው የቱርኩይስ ቀለም እና በዙሪያው ያለው የእሳተ ገሞራ መልክዓ ምድር አስደናቂ ያደርገዋል።   ጎብኚዎች በጉድጓዱ ዙሪያ በእግር መጓዝ እና አስደናቂ እይታዎችን ማየት ወይም በራሱ ሃይቅ ላይ በጀልባ መጓዝ ይችላሉ። የኤል ሶድ የተሳተ ጎሞራ ሃይቅ ከተፈጥሮአዊ ውበቱ በተጨማሪ ለአካባቢው ማህበረሰቦች ባህላዊ ጠቀሜታ አለው።  የመፈወስ ባህሪያት እንዳለው ይታመናል። እናም በባህላዊ ሥነ ሥርዓቶች እና የአምልኮ ሥርዓቶች ውስጥ ጥቅም ላይ ይውላል። በአጠቃላይ የኤል ሶድ እሳተ ገሞራ ሃይቅ አርሲ ኢትዮጵያን የሚጎበኝ ማንኛውም ሰው ሊያየው የሚገባ መዳረሻ ሲሆን ልዩ የሆነ የተፈጥሮ ውበት እና ባህላዊ ጠቀሜታ ያለው ነው።

  ዳዊት ፀሐይ በአርሲ ኢትዮጵያ ከታወቁት የግብርና ምርቶች መካከል በክልሉ ደጋማ አካባቢዎች የሚመረተው የውሽ ውሽ ሻይ ነው።  የሻይ እርሻው ሰፊ መሬትን የሚሸፍን ሲሆን በአካባቢው ላሉ በርካታ ሰዎች የስራ እድል የፈጠረ ነው።  የውሽ ውሽ ሻይ ልዩ በሆነው ጣዕሙ እና መዓዛው የሚታወቅ ሲሆን፥ ይህ ሻይ በክልሉ አየር ንብረት ላይ ተጽዕኖ ያሳደረ ነው።    ጎብኚዎች ውብ መልክዓ ምድሮችን ለማየት እና ስለ ሻይ አመራረት ሂደት የሚማሩበት ተወዳጅ የቱሪስት መስህብ ነው።  በአጠቃላይ የውሽ ውሽ ሻይ የአርሲ ኢትዮጵያ የግብርና ኢንደስትሪ እና የባህል ቅርስ ወሳኝ አካል ሲሆን አሁንም በክልሉ ኢኮኖሚና ቱሪዝም ዘርፍ ጉልህ ሚና እየተጫወተ ያለ ነው።

  በዳዊት ፀሐይ አርሲ በማዕከላዊ የኢትዮጵያ ክፍል በኦሮሚያ ክልል ውስጥ የሚገኝ ክልል ነው።  በዋናነት በአካባቢው በሚኖሩ በአርሲ ሰዎች ስም ተሰይሟል።  የአርሲ ዞን ወደ 17,000 ስኩዌር ኪሎ ሜትር የሚሸፍን ሲሆን ከ3 ሚሊዮን በላይ ህዝብ ይኖራል።  ክልሉ በተለያዩ መልክዓ ምድሮች የሚታወቅ ሲሆን ይህም ደጋ፣ ቆላማ እና ደኖችን ያጠቃልላል።  በተጨማሪም የላንጋኖ ሀይቅ እና የዝዋይ ሀይቅን ጨምሮ የበርካታ ወንዞች እና ሀይቆች መኖሪያ ነው።  በአርሲ ያሉ አብዛኛው ሕዝብ ዋናው የገቢ ምንጭ ግብርና ነው።  ክልሉ ቡና፣ ሻይ፣ በቆሎ፣ ስንዴ እና ሌሎች ሰብሎችን በማምረት ይታወቃል።  የእንስሳት እርባታ የኢኮኖሚው አስፈላጊው አካል ነው። አርሲ ካሏት ባህላዊ ቅርሶቿ በተጨማሪ የበርካታ ታሪካዊ ቦታዎች ባለቤትም ናት።  ከእነዚህም መካከል በ13ኛው መቶ ክፍለ ዘመን የተጀመረው አዳዲ ማርያም ውቅር ቤተ ክርስቲያን እና የሶፍ ኦማር ዋሻ ( ከአፍሪካ ትልቁ የዋሻ ስርዓት አንዱ ነው። ) ግንባር ቀደም ተጠቃሽ ናቸው፠ በአጠቃላይ አርሲ ልዩ የሆነ ባህልና ታሪክ ያላት በመልክአ ምድርና በተፈጥሮ ሀብት በእጅጉ የበለጸገች  ክልል ናት። በአርሲ ባህል ሴቶች ትልቅ ሚና አላቸው።  ቤተሰብን የማስተዳደር፣ ልጆችን የማሳደግ እና በቤተሰቡ ገቢ ላይ በእርሻ ወይም በትንንሽ ንግዶች የበኩላቸውን አስተዋፅኦ የማድረግ ሃላፊነት አለባቸው።  ሴቶች በማህበረሰብ ውሳኔ አሰጣጥ ሂደቶች በተለይም ከማህበራዊ ደህንነት እና ልማት ጋር በተያያዙ ጉዳዮች ላይ ጉልህ ሚና ይጫወታሉ። በአለባበስ ረገድ የአርሲ ሴቶች በተለምዶ ሸማ የሚባል የባህል ልብስ ይለብሳሉ። ከጥጥ የተሰራ እና በቀለማት ያሸበረቀ ነው።...

በዳዊት ፀሐይ  ካኦ ጦና በ19ኛው ክፍለ ዘመን መጨረሻ ላይ የገዛ የወላይታ ንጉስ ነበር።  ወላይታ በደቡብ ኢትዮጵያ ደጋማ አካባቢዎች የሚገኝ ክልል ነው።  የራሱ የሆነ ቋንቋ እና ባህል ያለው የወላይታ ህዝብ መኖሪያ ነው።  ክልሉ በቡና ምርት የሚታወቅ ሲሆን በተፈጥሮ ውበቱ የቱሪስት መዳረሻም ነው።  እናም ካኦ ጦና በዳግማዊ አፄ ምኒልክ ዘመን የኢትዮጵያን ግዛት መስፋፋት በመቃወም ይታወቃሉ።  ካኦ ቶና ህዝቡን እየመራ ከኢትዮጵያ ጦር ጋር ተከታታይ ጦርነት ቢያደርግም በመጨረሻ ግን ተሸንፎ እጅ ለመስጠት ተገደደ።  በስደት ወደ አዲስ አበባ ተወስዶ እስከ እለተ ሞቱ ድረስ ኖረ።  ካኦ ቶና ቢሸነፍም በወላይታ ህዝብ ዘንድ እንደ ጀግና ሲታወስ ቆይቷል።  ትሩፋቱ በወላይታ አፈ ታሪክ እና ዘፈኖች የተከበረ ሲሆን ታሪኩ አሁንም ጭቆናን እና ኢፍትሃዊነትን ለመቃወም ይውላል። ስለ ጦርነቱ ማለትም ስለ ካኦ ጦና እና ዳግማዊ አጼ ምኒልክ መካከል ስለተደረጉ ጦርነቶች ዝርዝር መረጃ ማግኘት ይቻላል።  ሆኖም ካኦ ጦና ህዝባቸውን በመምራት በኢትዮጵያ ሰራዊት ላይ ተከታታይ የሽምቅ አይነት ጥቃቶችን ማለትም እንደ ማሸማቀቅ እና መምታት የመሳሰሉ ስልቶችን ሲጠቀሙ እንደነበር ታሪክ ያወሳል። ዳግማዊ አፄ ምኒልክም አመፁን ለመደምሰስ ብዙ ጦር ልከው ነበር።  ጦርነቱ ለብዙ አመታት የዘለቀ ሲሆን ሁለቱም ወገኖች ከፍተኛ ኪሳራ ደርሶባቸዋል።  በመጨረሻም ካኦ ጦና ተሸንፎ እጅ ለመስጠት ተገዷል።  በስደት ወደ አዲስ አበባ ተወስዶም እስከ እለተ ሞቱ ድረስ ኖሯል። ፊታውራሪ ደስታ ፍስሐ የካኦ ጦና ልጅ

   ከብዙ በጥቂቱ ፥ ከሙሉ በክፍሉ ነጻ የወጣችውን ራያ ቆቦን ወገን ለመቼ ነው በሚል ስፍራው ጋ ደርሰን የህዝቡን አኗኗር እና ስነ ልቦና አይተናል።ከሁለት ዓመት በውኋላ ተቋርጦ የነበረው መብራት ስለ መጣ ከተማው በተኩስ ሲናጥ አድሯል።   ቆቦ በሰሜን ኢትዮጵያ ÷ በአማራ ክልል ሰሜን ወሎ ዞን የምትገኝ ከተማ ናት  ቆቦ ከባህር ጠለል በላይ 1468 ሜትር ከፍታ ላይ ትገኛለች።   ቆቦ በምዕራብ በኩል በኢትዮጵያ ደጋማ ቦታዎች እና በምስራቅ በአፋር የእሳተ ጎሞራ ጭንቀት ያዋስናታል።  በታሪክ ራያ አንጎት ተብላ ትጠራ ነበር። ራያ ቆቦ የአማራ ህዝብ ነው። አንጎት በአማራ ክልል ወልድያ አቅራቢያ ከሀብሩ ወረዳ በደቡብ በኩል እስከ ማይጨው ራያ አዘቦ የሚደርስ ሜዳ ነው።  ይህ ስፍራ ከኢፋት ሱልጣኔት (13ኛው ክፍለ ዘመን) ጊዜ ጀምሮ በክርስቲያን ደጋማውያን እና በምስራቅ በመጡ ሙስሊሞች መካከል በተፈጠረው አለመግባባት ውስጥ ነበር።  አብዛኛው ቀደምት ግጭት የተካሄደው በደቡብ በኩል በምስራቅ ድንበር ነበር። አሁን ሸዋ ነው።   ነገር ግን በ16ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አንጎት አሁን ራያ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ በአዳል ጀነራል አህመድ ኢብኑ ኢብራሂም አል-ጋዚ ጦር እና በኢትዮጵያው አጼ ልብነ ድንግል ከፍተኛ ግጭት ጊዜ የውጊያ መዐከል ነበር። ይህ አስነዋሪ የግጭት ዘመን የኢትዮጵያና የአዳል ጦርነት በመባል ይታወቅ ነበር።  አጼ ልብነ ድንግል የካቲት 10 ቀን 1541 ምጽዋ ወደብ ከደረሱት ፖርቹጋሎች እርዳታ ጠየቁ። በሚያዚያ ወር 1542 የሁለቱ ሠራዊት ከአሸንጌ  ሃይቅ በስተሰሜን በኮረም አካባቢ ተገናኙ። ይህም ውጊያ ለመጀመሪያ ጊዜ ዘመናዊ ጦር መ...